Tiếng lạch cạch phát ra từ phần đầu máy, dân trong nghề hay gọi là "kêu cò", là một trong những triệu chứng khiến nhiều người lo lắng nhất. Phản xạ đầu tiên thường là nghĩ ngay tới chuyện thiếu nhớt. Thực tế, dầu nhớt chỉ là một trong nhiều nguyên nhân có thể gây ra tiếng kêu này. Hiểu đúng cơ chế bôi trơn ở cụm cò mổ và xupap sẽ giúp bạn khoanh vùng vấn đề nhanh hơn, tránh sửa sai và tốn kém không cần thiết.
Vì sao cụm cò mổ và xupap dễ phát ra tiếng kêu
Phần đầu máy là nơi làm việc khắc nghiệt: nhiệt độ cao, tải va đập liên tục và lượng dầu tới được thường ít hơn so với khu vực trục khuỷu, bạc biên. Dầu nhớt phải bơm ngược lên nắp máy qua các đường dẫn nhỏ, nên đây cũng là vị trí "đói dầu" đầu tiên khi hệ thống bôi trơn có vấn đề.
Cò mổ tác động lên đuôi xupap theo chu kỳ đóng mở. Giữa hai bề mặt này luôn tồn tại một khe hở nhiệt được nhà sản xuất tính toán sẵn. Khi khe hở đúng chuẩn và màng dầu đủ dày, va chạm được giảm chấn nên động cơ chạy êm. Ngược lại, nếu khe hở rộng ra do mòn, hoặc màng dầu mỏng đi, mỗi lần cò đập vào đuôi xupap sẽ tạo ra tiếng lạch cạch đều nhịp theo vòng tua. Đặc điểm nhận dạng: tiếng kêu tăng theo ga, nghe rõ nhất ở nắp máy khi máy nguội hoặc mới khởi động.
Thiếu nhớt và các nguyên nhân khác thường bị nhầm lẫn
Thiếu nhớt thực sự có thể gây kêu cò, nhưng thường đi kèm dấu hiệu khác như máy nóng bất thường, đèn báo áp suất dầu sáng, hoặc que thăm dầu dưới vạch min. Bên cạnh đó còn nhiều khả năng khác:
Khe hở xupap sai lệch: do lâu ngày không chỉnh, cam và cò mổ mòn tự nhiên.
Dầu nhớt quá hạn sử dụng: nhớt đã xuống cấp, loãng, mất khả năng tạo màng dầu ổn định.
Chọn sai độ nhớt: dầu quá loãng hoặc quá đặc so với khuyến cáo của nhà sản xuất động cơ đều ảnh hưởng tới việc bôi trơn phần đầu máy.
Dầu nhớt kém chất lượng, hàng giả: không đủ phụ gia chống mài mòn, nhanh phân hủy khi gặp nhiệt.
Lọc nhớt bẩn, bơm dầu yếu: dầu không lên đủ tới nắp máy dù mức dầu vẫn đủ.
Xích cam, bộ căng xích giãn: tiếng kêu nghe gần giống nhưng thường rè và liên tục hơn.
Cách kiểm tra và xử lý theo trình tự
Nguyên tắc là đi từ việc dễ kiểm tra nhất tới việc cần tháo lắp. Trình tự gợi ý:
Kiểm tra mức dầu bằng que thăm hoặc mắt thăm khi máy nguội, đặt xe trên mặt phẳng. Nếu thiếu, châm bổ sung đúng loại đang dùng.
Xem lại lịch sử thay nhớt: loại nhớt đang dùng có đúng khuyến cáo của nhà sản xuất xe không, đã chạy bao lâu kể từ lần thay gần nhất.
Đánh giá chất lượng dầu hiện có: màu quá đen đặc, có mùi khét hoặc lợn cợn là dấu hiệu nên thay ngay cùng lọc nhớt.
Nếu thay nhớt mới mà vẫn kêu, mang xe tới thợ để kiểm tra và canh chỉnh khe hở xupap.
Vẫn không hết, cần kiểm tra bơm dầu, đường dầu lên nắp máy, bộ căng xích cam.
Lưu ý: không nên chuyển sang nhớt đặc hơn chỉ để "che" tiếng kêu. Cách này có thể làm tiếng kêu nhỏ đi tạm thời nhưng khiến dầu khó lên đầu máy khi khởi động nguội, về lâu dài làm tình trạng mòn nặng thêm.
Nghe đúng tiếng, xử lý đúng chỗ
Kêu cò không đồng nghĩa với thiếu nhớt, nhưng chất lượng và tình trạng dầu nhớt luôn là yếu tố cần kiểm tra đầu tiên vì dễ làm và ít tốn kém nhất. Hãy duy trì thói quen thay nhớt đúng hạn bằng sản phẩm chính hãng, đúng chủng loại nhà sản xuất khuyến cáo. Ưng Vương là nhà phân phối chính hãng Repsol và các thương hiệu Motul, Shell, Castrol, Kixx, sẵn sàng tư vấn loại nhớt phù hợp với xe của bạn tại UngVuong.com.
